Duizeligheid

Vier soorten duizeligheid: welke herkent u?

Wie zegt "ik ben duizelig" kan vier heel verschillende dingen bedoelen. Het onderscheid is belangrijk, want elk type heeft een andere oorzaak en een andere behandeling. Herkent u zich in een van de omschrijvingen hieronder, dan geeft dat ons bij het onderzoek al een goede richting.

• Draaiduizeligheid (BPPD): de wereld draait om u heen, vaak kort en hevig, met misselijkheid, uitgelokt door omdraaien in bed of bukken.
• Licht in het hoofd: een zwak gevoel alsof u flauwvalt, vooral bij snel opstaan, bij een lage bloeddruk of na een periode van weinig eten en drinken.
• Evenwichtsstoornis: stabiel staan en lopen is moeilijk, u waggelt of voelt zich onzeker op de benen, vooral in het donker of op ongelijke grond.
• Zweverig of vaag gevoel: een onwerkelijk gevoel in het hoofd, wazig zien of dromerig voelen, vaak de hele dag aanwezig en erger in drukke omgevingen.

Draaiduizeligheid (BPPD): losse kristalletjes in het evenwichtsorgaan

BPPD staat voor benigne paroxysmale positieduizeligheid: goedaardig, in aanvallen en uitgelokt door een verandering van houding. In het evenwichtsorgaan zitten kleine kalkkristalletjes die soms losraken en in een van de halfcirkelvormige kanalen terechtkomen. Bij omdraaien in bed, bukken of omhoog kijken bewegen ze mee en geven ze een vals signaal aan de hersenen: alsof u draait terwijl u stilligt.

Een aanval duurt meestal seconden tot een minuut en gaat vaak gepaard met misselijkheid. Het is een van de meest voorkomende oorzaken van duizeligheid en komt vaker voor naarmate mensen ouder worden. Met een positietest, de Dix-Hallpike-test, kunnen we de klacht vaak direct opwekken en zien om welk kanaal het gaat.

De behandeling bestaat uit repositiemanoeuvres, zoals de Epley-manoeuvre: een reeks rustige hoofd- en lichaamsbewegingen waarmee de kristalletjes terug op hun plek worden gebracht. Bij de meeste mensen zijn een tot drie behandelingen voldoende. U krijgt daarnaast uitleg over wat u thuis wel en niet hoeft te vermijden.

Licht in het hoofd: alsof u flauwvalt

Een licht, zwak of leeg gevoel in het hoofd, vooral bij snel opstaan uit bed of uit een stoel, wijst meestal niet op het evenwichtsorgaan maar op de bloedsomloop. De bloeddruk zakt even, de hersenen krijgen kortstondig minder bloed en u voelt zich wankel of ziet zwarte vlekken. Ook te weinig drinken, warm weer, bepaalde medicijnen en een periode van weinig bewegen spelen vaak een rol.

Omdat de oorzaak in de bloeddruk, het hart of medicatie kan liggen, kijken we bij dit type altijd samen met uw huisarts. Is dat uitgesloten of geregeld, dan helpen we u met een opbouw van conditie en spierkracht, rustig leren opstaan en oefeningen die de bloedsomloop in de benen ondersteunen. Zo krijgt u weer vertrouwen in het bewegen.

Evenwichtsstoornissen: onzeker staan en lopen

Bij een evenwichtsstoornis voelt u zich vooral onzeker als u staat of loopt: alsof de grond beweegt, u waggelt of u naar een kant trekt. Vaak is dit erger in het donker, op zachte of ongelijke ondergrond, of in drukke ruimtes zoals een supermarkt. Een veelvoorkomende oorzaak is een evenwichtsorgaan dat na een ontsteking of een aanval minder goed werkt, waarna de hersenen het verschil tussen links en rechts niet goed compenseren.

Hiervoor bestaat vestibulaire revalidatie: gerichte oefeningen waarmee de hersenen leren de verstoorde signalen opnieuw te verwerken. Denk aan oefeningen waarbij u het hoofd beweegt terwijl u een punt scherp blijft zien, balansoefeningen op verschillende ondergronden en het stapsgewijs opzoeken van situaties die u nu vermijdt. De oefeningen doet u grotendeels thuis; Taco bouwt ze op en meet uw voortgang.

Bij ouderen spelen vaak meerdere factoren tegelijk: minder spierkracht, slechter zien, medicijnen en angst om te vallen. Dan combineren we evenwichtstraining met krachttraining en advies over veiligheid in huis. Zie ook onze valpreventietraining.

Zweverig of vaag gevoel in het hoofd

Sommige mensen zijn niet echt draaierig en vallen ook niet, maar hebben een aanhoudend zweverig, wattig of onwerkelijk gevoel in het hoofd. Vaak begint dit na een periode van draaiduizeligheid, een virusinfectie of een stressvolle tijd, en wordt het erger bij drukte, beeldschermen, boodschappen doen of vermoeidheid. Artsen spreken soms van aanhoudende houdingsafhankelijke duizeligheid.

Het evenwichtssysteem is dan meestal hersteld, maar de hersenen blijven te veel op alarm staan. De behandeling bestaat uit uitleg over wat er gebeurt, een rustige opbouw van beweging en van situaties die u vermijdt, en oefeningen die het evenwichtssysteem weer laten wennen aan prikkels. Dit vraagt geduld: verbetering komt in weken tot maanden, niet in dagen. Waar nodig stemmen we af met uw huisarts.

Wanneer eerst naar de huisarts of direct 112?

De meeste duizeligheid is onschuldig en goed te behandelen. Een klein deel heeft een oorzaak die snel medische zorg vraagt. Herkent u een van onderstaande signalen, wacht dan niet op een afspraak bij ons.

• Bel 112 bij plotselinge duizeligheid samen met dubbelzien, onduidelijk spreken, krachtverlies of een doof gevoel in arm of been, een scheve mond of een plotselinge zeer hevige hoofdpijn. Dit kunnen tekenen van een beroerte zijn.
• Ga naar de huisarts bij duizeligheid met pijn op de borst, hartkloppingen, flauwvallen, plotseling gehoorverlies of oorsuizen aan een kant, of als u kort geleden nieuwe medicijnen bent gaan gebruiken.
• Duizeligheid na een val op het hoofd of een ongeval laat u eerst medisch beoordelen.

Hoe onderzoekt Taco uw duizeligheid?

Het onderzoek begint met een gesprek: hoe voelt de duizeligheid, hoe lang duurt een aanval, wat lokt het uit en wat helpt. Dat gesprek wijst vaak al in de richting van een van de vier typen. Daarna volgen specifieke testen waarbij we de klachten gecontroleerd opwekken: positietesten voor BPPD, testen van de samenwerking tussen ogen en evenwichtsorgaan, balans- en looptesten, en onderzoek van de nek.

Op basis daarvan bespreekt Taco met u wat er aan de hand is en hoe het behandelplan eruitziet: een repositiemanoeuvre, een oefenprogramma voor thuis, manuele therapie van de nek, of een combinatie. Taco Boxman werkt sinds 2003 als fysiotherapeut, rondde in 2025 zijn master manuele therapie af en volgde scholing in duizeligheid en vestibulaire revalidatie. Hij is aangesloten bij een regionaal duizeligheidsnetwerk, zodat we bij twijfel snel kunnen overleggen met KNO-arts of neuroloog.

Duizeligheid vanuit de nek

Een stijve, pijnlijke nek kan bijdragen aan een licht of onzeker gevoel in het hoofd. In de bovenste nekwervels zitten veel sensoren die de hersenen vertellen hoe het hoofd staat; werken die door spanning of een blokkade minder goed, dan kloppen de signalen niet met wat de ogen en het evenwichtsorgaan melden. Dit zien we bijvoorbeeld na een whiplash of bij mensen die veel achter een beeldscherm werken.

Manuele therapie en oefeningen voor de nek kunnen dan een duidelijk verschil maken. Omdat nek en evenwichtsorgaan elkaar beïnvloeden, onderzoeken we ze altijd allebei.